Kendimizden Utanmayı Kim Öğretti Bize?

 Sosyal medyada gördüğümüz yüzlerin büyük çoğunluğu filtrelenmiş ama yine de gerçekmiş gibi hissettiriyor. Plastik cerrahlar artık "Snapchat dismorfisi" diye adlandırdıkları yeni bir olguyla karşılaşıyor: hastalar, ameliyatta nasıl görünmek istediklerini anlatmak için filtreli öz çekimlerini gösteriyor. Bir güzellik standardı yaratıldı ve bu standart fiziksel olarak var olmayan bir yüze ait.

Kusur algısı bu kurgunun içinde şekilleniyor. 

 Boyumuz, dişlerimiz, yaşımız, kilomuz… Bunların "sorun" olduğunu bize söyleyen bir ekosistem var. Boy utandırma, diş utandırma, yaş utandırma... Sosyal medya bu etiketleri üretiyor, dolaştırıyor ve normalleştiriyor. Üstelik bunu yaparken yeni bir cesaret de yaratıyor: insanlar yüz yüzeyken asla söylemeyecekleri şeyleri dijitalde söyleyebiliyor. MIT'denpsikolog Sherry Turkle bunu Yeniden Konuşalım adlı kitabında şöyle tarif ediyor: “Sosyal medyaya gömülü gençler, çevrimiçi ortamda yaptıkları yorumları sayılmayan bir tür zalimlikolarak görüyor ama elbette sayılıyor. Her yorum iz bırakıyor.

Ve bu izler gerçek kusurlardan değil, kurgu kusurlardan geliyor. 

Bir adım geri çekilip bakıyoruz: hangi özellikler "kusur" sayılıyor, hangileri değil? Bu sınırı kim çiziyor? Cevap çoğunlukla belirli bir dönemin, belirli bir platformun, belirli bir algoritmanın ürettiği estetik. Bugün kusur sayılan şey başka bir çağda ya da başka bir kültürde sıradan hatta güzel karşılanmış olabiliyor. Kilo, ten rengi, yaşlanma izleri; bunlar hakkındaki yargılar sabit değil, değişken. Kurgusal.

Kendimizi göstermek için o kadar çok enerji harcıyoruz ki, kendimiz olmak için zaman kalmıyor. Oysa kusurlarımızla barışık bir varoluş, performansın değil, gerçekliğin zemininde duruyor. Fark etmek, ilk adım. Kendimizden utanmayı öğrendiysek, bunu bırakmayı da öğrenebiliriz.

Kaynakça

Rajanala, S., Maymone, M. B. C., & Vashi, N. A. (2018). Selfies — Living in the era of filtered photographs. JAMA Facial Plastic Surgery, 20(6), 443–444. https://doi.org/10.1001/jamafacial.2018.0486

Turkle, S. (2015). Reclaiming conversation: The power of talk in a digital age. Penguin Press.